Digatallan - jearaldagat
- Maid oaivvildit go dadjat "min duogá"?
Leat go goassege ráhkadan sohkamuora? Go ráhkadat sohkamuora de álggát
iežainat. Muital ohppiide geat oassálastet dán modulis iežat birra.
Muital midjiide iežat nama ja gos ja goas don riegádit. Leat go don
gásttauvvon girkus vai eará oskkola meanuin? Bivdde iežat váhnemiid
dahje áhkuid ja ádjáid muitalit dutnje daid meanuid birra. Čále dán
muitalusa listserv:i.
- Mii dáhpáhuvai máilmmis dan mánu
go riegádit? Geahča dán fierbmesiiddus vástádusa: Vaikko
guhte jahki: Dálá Historjá. Muital midjiide miellagiddeva fearániid
mat dáhpáhuvve máilmmis. Jeara iežat fierpmádat-ustibiin, geat barget
dáinna moduliin ovttas minguin, makkár áit de dáhpáhuvve máilmmis
go sii riegádedje.
- Ožžot go namat dalle go riegádit
vai veahá maŋŋela? Bidje go du ovttage fuolkki gáibmin? Sulástahtát
go don dan olbmo mange ládje?
- Lea go vejola ahte min namat sáhttet
váikkuhit min persovnnalavuođaid? Doaivvut go ahte nieida gean namma
lea Joy (illu) lea lihkola mánnán ja rávisolmmožin?
- Leat go du sogas erenoamá nammavierut?
Juogat daid minguin listserv:s.
- Dieđát go man guhká olbmot leat atnán
ovdanama ja goarggu? Doaivvut go ahte olbmuin álo leat leama guokte
nama?
- Dieđát go mas du goargu lea vuolgán?
Muhtun kultuvrrain vuolgá goargu fidnus mii máttuin lei. Duiskkas
mearkkaa goargu Lichtman - okta gii ráhkada gintaliid; Arzt - doavttir;
Bader - barberejeaddji; Bauer - boanda. Eará riikkain čujuha goargu
olbmo áhččái. Goarggut sáhttet maid čájehit gos máttut leat orron,
ovdamearkka dihte Walsh (Wales) dahje Norman (Normandies). Gos doaivvut
ahte Lawrence Atwoods sohka sáhttá leat orron ovdal?
- V8. Finat dán fierbmesiiddus Surnames:
What's in a Name? (Goarggut: Maid muitala namma?) Geahča ieguđetlágan
goargguid ja gos dat vulget. Gávnnat go guđe kategoriijai du goargu
gártá? Go gávnnat vástádusa, muital dan midjiide earáide listserv:s.
- Bivdde iežat váhnemiid govvidit dan
vuostta viesu gos don orrot. Orut go ain seamma viesus? Bivdde iežat
váhnemiid čilget erohusaid gaskkal dán viesu ja daid viesuid gos ieža
bajásattaiga.
- Gallii báikkis leat orron? Muittát
go daid visot?
- Leat go goassege gávdnan boares girjjiid,
beaivegirjjiid dahje dávviriid lovttas mat muitalit dutnje du máttuid
birra? Muital midjiide maid leat gávdnan.
- Orrot go dus fuolkkit lahkosis, nu
go muoŧat, goaskit, siesat, imit, ednot, čeazit, eagit, mágat, vilbealit,
oambealit ja áhkut ja ádját? Makkár fievrruin jođát go finadat died
fulkkiid guossis? Makkár fievrruiguin sii johte go gallededje iežaset
fulkkiid dalle go ledje du agis?
- Makkár deaŧala dáhpáhusat leat leama
du eallimis dán rádjái? Čális daid ja govvit daid midjiide buohkaide.
- Leat go fárren dan gávpogis gos riegádit?
Goas fárrejit? Dieđát go manne dii fárriidet? Bivdde váhnemiiddát
muitalit dutnje daid báikkiid birra maid ie it muitte go ledjet beare
unni go fárriidet.
- Leat go dus oappát ja vieljat? Muital
midjiide sin birra. Man boarrásat sii leat? Orrot go sii du lahkosis,
vai leat go fárren guhkás eret? Lea go sis oktage náitalan? Leat go
sis mánát?
- Leat go du áhči váhnemat ain eallime?
Mat leat sudno namat ja gos soai orruba?
- Mainna soai bargaba/barggaiga?
- Go diđotit makkár bárggut du fulkkiin
ledje, dáhpáhuvai go goassege ahte it ipmirdan muhtun sániid?...Oza
dán fierbmesiiddus eambbo miellagiddeva fidnuid: http://onthenet.com.au/~tonylang/occupa.htm
Gávdnojit go dát fidnut ain dál? Jus gávdnojit, leat go namat rievdan?
Jus dát fidnu ii at gávdno, manne doaivvut ahte lea jávkan?
- Leat go du eatni váhnemat ain eallime?
Mat leat sudno namat ja gos soai orruba?
- Mainna soai bargaba/barggaiga? Lea
go du riikkas vierru ahte nuorat bearalahtut fuolahit boarraset ja
buohcci bearalahtuid, vai bidjet go sin buohccivissui? Árbeoapmi
lea sohkadávvir man leat árben buolvvas bulvii, ja mii dovdduid dáfus
lea hui mávssola sohkii. Jeara iežat váhnemiin leat go din sogas
erenoama árbeoamit. Muital midjiide daid birra. Leat go dus dávvirat
maidda liikot bures ja maid háliidivččet ahte du mánát ja áhkkubat/áddjubat
galggae árbet? Makkár dávvir lea dutnje nu mávssola? Govvit dan
midjiide, goas dan ožžot, dahje ráhkadit dan ja manne dat mearkkaa
dutnje nu ollu
- Lea go oktage du sogas dahkan juoidá
mii lea veahkehan din soga, báikkála servodaga dahje nauvnna? Makkár
erenoamá attáldagat leat/ledje sus?
- Leat go du mielas du máttut váikkuhan
dasa makkár don leat dál? Jurdda áiid maid anát árvvus ja mat dutnje
leat deaŧalaččat. Ledje go du máttuin seamma nanu árvvut ja dovddut?
Jus ovdamearkka dihte liikot musihkkii dahje dáidagii, leat go árben
dan ráhkisvuođa iežat fulkkiin? Sáhttá go árbet diekkáriid go ráhkisvuođa
dáidagii, dánsumii dahje musihkkii? Sáhttá go diekkár surggiid attáldagaid
árbet?
- Leat go din sogas erenoama lávlagat
maid lávlubehtet stuora bearačoagganemiin? Lávlot go du boarraset
fuolkkit seamma lávlagiid go don, vai lávlot go eará lávlagiid? Dovddat
go daid lávlagiid?
- Lea go vierru du riikkas ahte nuorat
bearalahtut fuolahit boarraset ja buohcci bearalahtuid, vai lea
go dábála ahte sin bidjet buohccivissui?
- Árbeoapmi lea sohkadávvir man leat
árben buolvvas bulvii, ja mii dovdduid dáfus lea hui mávssola sohkii.
Jeara iežat váhnemiin leat go din sogas erenoama árbeoamit. Muital
midjiide daid birra. Leat go dus dávvirat maidda liikot bures ja maid
háliidivččet ahte du mánát ja áhkkubat/áddjubat galggae árbet? Makkár
dávvir lea dutnje nu mávssola? Govvit dan midjiide, goas dan ožžot,
dahje ráhkadit dan ja manne dat mearkkaa dutnje nu ollu.
- Leat go du riikkas biddjojuvvon sierra
beaivvit bearraa gudnejahttimii, ovdamearkka dihte eatnibeaivi dahje
áhčibeaivi? Goas ja movt ávvudit daid beivviid?
Klássalatnja - doaimmat
- Finat dán fierbmesiiddus geahččame
ovdamearkka dihte "sohkadivtta" ja movt dat čállojuvvojit. MindSpace
Lineage Poems. Divtte olles klássa čállit sohkadivttaid ja čájehehket
daid din skuvlla eará klássaide. Dáid lea deaŧala váldit mielde sohkadiktii:
- nama
- váhnemiid namaid
- buolva/ gokko sogas leat
- jorgalit amasgielas, jus dovddat
dan
- persovnnalavuohta
- berotumit
- juoidá iežat soga birra
- juogalágan mearkkaupmi buot
dáid birra...
- Dán modula gávcci vahkkus galggat
ráhkadit sohkamuora. Čohkkegoađe dieđuid sohkamurrii go jearahalat
fulkkiid namaid, riegádandáhtomiid ja riegádanbáikki. Čohkke daid
dieđuid ja govaid máhppii. Čohkke maid deaŧala dieđuid fulkkiid birra,
maid háliidat váldit mielde sohkamurrii. Olles klássa sáhttá čađahit
jurddariđu gávdnat jearaldagaid maid sáhttibehtet jearrat eatnis,
áhčis, áhkuin ja ádjáin ja fulkkiin. Juogadehket dáid jearaldagaid
minguin geat leat modulis mielde.
- Láhtte ahte sáhtát máhccat ruovttoluotta
doloáigái. Don ságastalat fulkkiin gii elii áigá dolin. Maid dajait
sutnje? Čále ságasteami lávdebihttán dahje čájálmassan. Gávnna ovtta
luohkás gii neavttaa du boares fuolkki ja dasto neavttaeahppi olles
bihtá.
- Hupme go du máttut eará giela go
dii hupmabehtet dál, go bohte eará riikkas? Jus nu lea, ráhkat álkes
sátnegirjji dán giela sániin. Soaittát fertet atnit eará KIDLINK-ariid
geat hupmet dan giela, alccesat veahkkin, jus fal ii oktage du sogas
at huma dan giela. Geahča RESPONSE
-vuorkkáin eará riikkaid KIDLINK-ohppiid.
- Ráhkat dioráma (golmmadimenonálat
čájáhaga skuovvagássažis) mas čájehat viesu dan áiggi goas okta du
máttuin elii. Várut fal ahte biergasat maid bijat vissui ledje juo
fuomáuvvon dalle. Diđo girjerádjosis dahje fierpmádagas sihkkarastin
dihte ahte du dioráma lea autenttala.
- Bovde muhtun fulkkiid skuvlii čájehit
masa sii leat erenoamá čeahpit. Jus du sogas leat báŋko-olbmot, de
soitet sáhttit boahtit hupmat du klássain báŋkobarggu birra. Jus du
klássas leat boanddat de sáhttet muitalit makkár hástalusat leat go
galgá eatnamis viežžat birgejumi, ja movt dát lea rievdan dahje bisuhuvvon
daid maŋemus jagiid.
- Dollet "áhkuid ja ádjáid beaivvi"
ja bovdejehket ádjáid ja áhkuid skuvlii. Lávlot lávlagiid, čállet
divttaid, málejehket govaid sidjiide ja gudnejahttet sin ávvudemiin.
Bivdet sin muitalit klássii muitalusa go sii ledje nuorat.
- Leat go don dahje du fuolkkit ožžon
erenoamá bálkáumiid, medáljaid dahje vuoittuid? Váldde daid mielde
skuvlii (jus oaččut lobi) ja muital movt daid ožžot.
- Báddejehket dahje filbmejehket go
jearahallabehtet boarraset fuolkki, dahje go ovttastallabehtet boarraset
fulkkiin. Sii soitet háliidit muitalit muitalusaid maid don sáhtát
fas juogadit iežat klássa-ustibiiguin.
|