|
|
Aya
¿khithitsa-Nayaxa? |
Yatiqawinakana uñjawipa |
Yatiqawi t'aqaru mantaña
|
Yatiqawinaka |
¡Kamisaki, yuqalla imilla wawanaka! Waliki jutaptaxa aka jach'a
yatiqawiru '¿Kawkjansa nayaxa jakta?'. Jani ch'axwanaka nayraqata qalltkasaxa
taqi tuqurusawa uñakipaña. Ampi suma,
uka laphi churañani ukata sutima, taqpacha kumunasata jat'uchapa qillqañani. ¿Perdón? ¿Jumaxa
janiti yatkta kunasa dirección global ukaxa? ¿Janiti jumana dirección global uñt'kta?
Ay tatitu... ¡ukaxa taqiniwa yatiñasaxa, kunatixa arumanjamawa chhaqsna!
Janiwa yatiskiti...
Informatica yuwanisana "on-line" ukana mayjt'ayistuwa kunatixa
taqiniwa yaqha markanakata juttana. Pä simana jutiriru jiwasanakaxa mapana mayacht'asipxsnawa, ukat
kawkinti jaktana, sapurusa yatiña utaru sartana, anattana, taqi
ukanakata
parlañani. Kunjamsa jaqixa yaqhip chaqt'anaka mayjt'ayi uka thaqhaña
yant'añani, ukata kunjamsa jupanakana mayjt'ayata uñjasi.
Akana walja jiskt'anaka kutiyañataki jiqhatata. Jani armamti "internauta"
masinakamaru jiskt'aña kunati yatiña munkta uka. Ukhamawa, taqiru jiskhisawa
yatiqtana.
Aruskipawi
Jiskt'anaka
- Jach'a yatiqawisankapki yatiyawi masinakasaru uñicht'ayañani.
Yatiña utasana masinakasaru, qhawqhanipktana uka, markama, kumunasaxa, ukata jach'a markama, taqi akanaka uskuñani. Qawqch'asa, thayati
junt'uti uka thaqhañani, ukat jach'a markasana kunjamasa pachaxa GMT uka
thaqharakiñani.
Recurso
laphisana kunati yanapt'istaspa uka jiqhatata.
- Masinakamasa jumasa wali sumt'atapxtawa. ¿Kunsa pachpanipxpachata,
ukat kunanakasa yaqhapacha? ¿Jumax aka uraqinkañamapinipachanti,
yuwanimana, jach'a markasana, q'uchunakasa, ukat achachilanakana
sarnaqawipa taqi ukanakaxa yurawimapachati? ¿Kunasa lurpachana
ukhamañanakamatakixa? ¿Masinakamaxa ukjamañatakixa yanapt'tamti? ¿Jiwata
wali uñt'ata nayra jaqinakaxa jumana sarnaqawimana uñjpachati?
- ¿Jumatakixa chaqt'anakaxa nayra jakawinakapana phiruninakanipachanti? ¿Kunjamsa
jakaskta ukxana phirunakapata parlasa uñicht'aysna?
- ¿Kuna pachasa jakaskta ukjaru, jaqinakaxa purpachana?
¿Jumaxa kunjamasa, khitinakasa, kunatsa uka chaqt'aru puripxpachana
uk yattati?
- Jumana yuwanimana chaqtanakapata parlasa uñicht'ayañani. ¿Uraqixa kunjamasa? ¿Qulluncha
pampancha jakta? ¿Yuwanimaxa jawira lakanti lurata? ¿Junt'uti thayacha? ¿Junt'u,
thaya, juyphi, jallupacha ukanak utjiti? ¿Aka pachanakaru intina lupipaxa
mayjt'ayiti?
- ¿Aka uraqinpachati jach'a utanakaxa kipkakti lurapxpacha? Jani
ukjamaspati ukjasti, ¿kunansa mayjapacha? ¿Jumana ayllumana kunanakasa uta
lurañatakixa munasi?
- ¿Kawkiri ikiña utasa utamana wali munata? Jiwasaru parlasa uñicht'ayapxita.
- ¿Kunjamasa mä chaqt'ata siwsawinakapaxa qamasirinakaru mayjt'ayi?
- ¿Intina lupipaxa jumatakixa sapuru lurawinakamana mayjt'ayiti? ¿Kunjamasa
jiwasaru mayjt'ayistu?
- Uka chaqt'anaka jaqixa mayjt'ayaspati. ¿jaqixa jumatakixa kunjamti
jakapxi ukanakaxa jakawinakapa mayjt'ayaspati? ¿Kunjamasa paspacha?
- ¿yaqhipa chaqt'anakxa kunjamasa jaqixa jupanakatakjama lurapxpacha?
- ¿Jach'a markamaxa taqi kasta manq'aniti jani ukaxa yaqha chaqt'atcha
apayani?
- ¿Jumana jach'a markamana walja manq'anakati utji, yaqha
markanakaru apayañjamataki?
- ¿Jumana jakawimanxa mä jiwa chaqt'axa utjiti (landmark)?
Parlasa uñicht'ayañani, ukata kunjamasa uka chaqt'axa qamawimaru mä suma uynaqa
churi. Kidlink landmark
uka tuqiru anatawiparu tumpañani, aka uraqina kuna chaqt'anakasa utji taqi ukanakawa
ukanki. Jach'a markamana, ¿Tumpirinakaxa mä qullu uma wallaqirini, patata
uma jalaqaniri, chhullunkanaka, jach'a nayra utanaka, jach'a qullunaka
ukata ch'alla uraqinaka jiqhatapxasnati? Jiwasataki parlasa uñicht'ayapxita.
- ¿Jakawimana kunjamsa jach'a utanakaxa thayanaksa junt'unaksa, uraqina
jiwa chaqt'anakapa uñicht'ayi? ¿Kunanakasa uta lurañataki munasi? ¿Kunatsa
ukanaka apnaqasi, kunatsa jani yaqhanaka apnaqaskpacha?
- Qamawisana awtu puriñapatakixa suma thakhinakati utjañapa? ¿Kuna kasta
jumaru apañatakixa maysata maysaru sarañatakixa utji?
- ¿Qamaskta uka jak'ana nayrapacha chaqt'anakaxa utjiti?
Parlasa uñicht'ayañani, ukata sañani kunatsa qamawisatakixa wali
aski.
- ¿Qamawimata jach'a sartawi p'iqinchirinakaxa utjiti? Sapxita khitinakasa, kunatsa wali
uñjatpxpacha. ¿Khiti jach'a sartawi p'iqinchirisa
munatama? ¿Kunjamapachasa jach'a sartawi p'inqinchiriñaxa? Kidlink
ukana yaqha yatiqirinakaxa kunjamsa
jach'a sartawi p'iqinchirinakapa parlasa uñicht'ayapxatayna, inglés aruna. Castillanu
aruna yanapt'anakata uñjañatakixa,
Jach'a sartaw P'iqinchirixa uka jach'a yatiqawiru tumpt'añani.
-
¿Jumana markamana taqi
chaqt'anakaparu irpiri utjiti? ¿Kunjamasa ukaxa, markamana qullqipa
mayjt'ayi?
- ¿Nayra yänaka uta imañanaka, sich'i jamuqaru jamuqanakani taqini
uñjañapataki, aka uñjañani mä challwataki qhispita uta lurata? ¿Kuna kasta nayra yänaka
imaña utanakasa utji? Mä qhispi uta challwataki lurata utjtamti, ¿Kuna kasta uywanakasa ukana jiqhatsna?
- ¿Qamawisana kuna kasta uñjañasa, ist'añasa, ukata mukhiñanakasa
utji?
- ¿Kunasa yuwanisata wali munata?
Lurawinaka
- Yatichirimampi mä jach'a qutu lurañani ukata jisk'a
qutunakaru jaljtayañani ukata qamaskta ukxata qawqch'asa, thayacha
junt'ucha
ukanaka thaqhañani. Yaqhipanakaxa mapanakana pankapa apnaqapxani, yaqhanakaxa
computadora ukraki thaqapxañani. Mistunaka chikayañani. ¿Kunansa pachpapxi? ¿Kawkirinakasa chiqt'atapxpacha?
¿Khitinakasa mistunaka ratuki jiqhatapxpacha, pankanaka uñjirinaka jani
ukaxa computadora ukana thaqirinakacha? Mapana mä chimpu uskuñani, 'internauta'
masinakamata khawkhanti jakapki uka.
- Aka pä simanata mä jat'ucha junt'uta, thayata, ukjamaraki intina
mistupa mantapa lurañani. Aka jach'a yatiqawinkapki ukanakampi mistunakasa
chikayañani.
- Mä jiwa chaqt'amata jisk'a qillqa qamaskta ukxata sapakisa jani ukaxa
qutunsa qillqt'añani. Kunatsa jumatakixa uka chaqt'axa wali munata uka
qillqaña pankaru qillqt'añani. Qamawisana kunanakati utjki taqi
ukanakata jani
armasimti mayjachiri, suti, lurayiri ukanakampi qillqañani. Inacha uka
chaqt'aru qillqañampi, laphimpi sarsna, juk'ampi suma uñjasa parlañataki.
- Khawkha chaqt'anakarusa sarawayta ukata jaqixa khawkharusa wali sari
ukanakata mä jisk'a qillqa lurañani. ¿Kunatsa ukxanakaru sarapxpacha? ¿Kawkiri
chaqt'amasa wali munata sarañatakixa? Uka chaqt'ata kunakasa utjki
ukanakata amuyt'añani, ukata jisk'a qillqatamaru qillqt'añani.
- Yatiña utasata jani ukaxa jach'a markamata web ukana mä laphi
yatichirimampa chika lurañani.
- Mapanakaxa yänakata yatiñatakixa, uñt'añatakixa jasaptayiwa. Aka uraqita
mä mapa lurasispawa, jach'a markana lintinakapa uñicht'ayasa. ¡Mä mapa
jach'a markasata, yatiña utasata, ikiña utasata lurasirakispawa! Aka
jach'a yatiqawitakixa, mä mapa kumunasata luraraksnawa. Mapa
luraskasaxa yatiñanaka thaqañani, ukata mä jat'uchana kunanakati utjistu,
yatiyawinaka luririnakata uñicht'ayañani. Mapasata yatiña utasana parlasa uñicht'ayañani. Akanaka uñicht'ayañatakixa saminaka apnaqañani:
- Uraqina taqi kasta chaqt'anakapa
- Taqi ch'uxñanaka
- Junt'ucha, thayacha
-
Jach'a thakhinaka, tren ukana thakhinakapa, thakhinaka
- Wali uñt'ata jach'a utanaka jani ukaxa 'landmark'.
- Pachanaka apnaqañataki, correo on-line
'internauta' masinakamampi chika lurañani, ukata jach'a markanakana
kunanakati utjkana uka uskuña yant'añani.
Wali uñt'ata pusi ch'axwa chhijllt'añani ukata red on-line ukaru
uñt'ayañani. Aka uñjañani, ukata juk'ampi nayra ch'axwa jiqhatkta, ukata pä
ch'axwa jichhurunakana utjawayki uka chhijllt'añani.
- Kidlink KidSpace yaqha wawanakaxa chaqt'anakapa lurasipkatayna uñjañani ukata
mayacht'añani. Aka chaqt'anaka jumana yaqhipa chaqt'anakamampi chikayañani.
|