Kou: "Aka uraqita mä suma chaqa lurasa taqpachani mä masiki sartañani"

¿Jilxasaxa kunjamsa uraqixa juk'ampi walinkañapa munthxa?

¿khithitsa-Nayaxa? 5, 6 Simananaka

Aya ¿khithitsa-Nayaxa?  | Yatiqawinakana uñjawipa | Yatiqawi t'aqaru mantaña | Yatiqawinaka |

¿Khithitsa nayaxa ukana? kimsiri yatiqawi wakichawiru jutaptaxa. Jichhaxa kunati jiwasaxa qhipa pachana uñjaña jutirina munktana ukxata yatiqañani.  Taqpacha aka uraqina jakasirinakataki uñjañani. Wawanakaxa qhiphataki kust'ata amuyuninakaniwa, awisaxa janiwa jach'a jaqisa ukjama amuykaspäti. Janiwa jupanakaxa jach'a jaqinakjama marata marata yatita jani wali amuyunakxa uñt'apxkit. Taqi chaqt'aru uñjañani, ¿uñjtana ukaxa kusisiyistuti?  ¿Kunjamsa lurapxsna aka jani walt'awinaka mä juk'a sumañapatakixa? 

¿Aka uraqixa jach'ajañani ukjaxa kunjamañapsa munapxsnaxa? Aka uraqixa tunka marana, tunka phisqhana marana walja suma jani suma mayt'awinakawa lantisiñanakawa utjani. Aka uraqi markanakanxa taqi aski utjawi thaqhañasawa.  Pä kasta mayjt'awiwa utji: aka pachana utjirinaka, ukata jaqina luratanakapa. 

Uraqina mayst'awixa uraqi unxtawi, marimoto, wali jallumpi puri tutukanakawa aka uraqiru sinti mayjt'ayi. Phaxsixa larama qutana taqi kasta unxtayi; ukata uraqixa intiru muyukipkasaxa pachanaka utjayi. Jaqixa ukanaka waliptayaspa, janisa walt'ayakispawa. 

¿Aka uraqi sumañapatakixa kunasa uñjawisaxa? ¿Kunasa samkasa? 

Aruskipawi jiskt'anaka:

  1. Mä markana wakiskiri irnaqawipaxa Industria ukata, walja yänaka utjatapata ukanki. Uka jach'a irnaqawinakata mistuni.  Ukatawa Industria ukana irnaqañaxa yaqhipa chaqanakana wali uñt'ata, yaqhipa chaqanakana yapuchañawa wali qullqi churaskaraki.  ¿Ayllusana, markasana ukata jach'a markamana kawkiri irnaqawisa wali qullqi utjayirixa? ¿Markasana kawkiri irnaqawisa k'umara jakawisaruxa jani walt'ayki? ¿Irnaqawi luratasaxa aka pacharu janiwa walt'ayiti? 
  2. ¿Kunasa jach'a irnaqawinakani jach'a markaxa? ¿Jach'a irnaqawinakani markaxa nayraqataru mistuñapapuniti? ¿Jach'a irnaqawinakanxa kunansa pachamamaru jani walt'aykaspa?

    Mä mult'suri qullu tutuka wayra, uraqi unxtawxa janiwa jaqisa, yatxatawisa sayt'aykaspäti.  Pachamamaxa wali yatiñaniwa: taqi kunawa mä lurañäni. "Aka uraqina jani walt'awinaka utjayiri" sata sutichatanakaxa janiwa jiwasana amparasankkiti. May sañani: ¿Jiwasa uraqi unxtawinaka, tutuka wayranaka, mult'suri qullunaka uñjapxiritanti?

  3. Jach'a sartawinakaxa walja qullañanakwa machaqa usunakataki apaniwayi.  ¿Jichhaxa nayra pataka marata sipanxa jaqixa k'umaratanti? ¿Nayraru sartawixa wali kusisiñanaka apaniwayi? ¿Kunatsa yaqha kasta usunakanixtanxa?
  4. Jach'a jaqinakaxa awisaxa wali lurawinakanipxiwa, ukata janiwa aka jakawinxa churkistu uka suma jakapxkiti. Aka jakawina aski churatanakapaxa inakiwa.   ¿Mä qhawqhanaka sisnati? ¿Yuwanisana, aka jakawixa churkistu ukampixa kunjamasa k'uchirt'astanxa?
  5. "Jak'asana utjirinakawa jiwasana juk'ampi yuwanisaxa". Aka sawixa jiwasaxa jupanakampixa suma qamasiñasawa sañ muni.  Jiwasaxa mä jani walt'awi utjaspa ukjaxa yanapt'asiñasawa.  ¿Mä "suma jak'asiñatakixa" kunampisa yapt'snaxa? Jach'a markanakaxa jakasiñanirakiwa.  ¿Jach'a markanakaxa kunjamsa suma jak'asiñapxaspaxa?
  6. Jaqinakaxa walja kasta ajanuni, saminitanwa. ¡Kunjamaspasa aka pachana waranqa waranqa kipkakamaxa uka amuyt'añani! Taqinisa kipkakisna ukjaxa, ¿Kunjamsa jiwaskamaxa uñt'asipxsna?  Mayja mayjatana uka jiwasaruxa mayjatäsa uñjayistu. Janiwa ispa wawanakasa kikpakipxkiti.  Jaqixa chuyma manqhana janirakiwa pachpaktanti. ¿Jumaxa kunjamatsa sasmaxa?¿Jumaxa kunanakasa wali suma ukanaka sasmati? ¿Munata masi kunsa juk'ampi muntaxa?
  7. Jiwasana amuyunakasaxa taqi kastanakaspawa.  Mä yuwani taypinsa taqi kasta amuyunakawa utji.  ¿Yuwanisanxa mayxa amuyunaka askichapxtanxa?
 Lurawinaka:
  1. ¿Yatiña utasana wawanakaxa kawkiri llakisa wali jach'axa?  ¿Ch'axwa, ñanqha qulla umana nuwawinaka, pachamama, jan walt'awinaka...yaqhanaka? Kidlink ukana kimsiri jiskt'aparuxa wawanakaxa kunjamsa kutiyapxani uka  RESPONSE ukana thaqhañani.  Yaqha marka wawanakana kutiyatapa uñjasmawa kunjamsa llakisipxi ukxa yatiñani.  Akhama ñanqha qulla, pachamama jani walt'awinaka, etc. (Pasiri yatiqawina chhijllata pachapa jach'a markanakasa chhijllaraksnawa.)  Mistunaka saraparu siqichañani.  ¿Kawkiri jani walt'awisa ajllitana jach'a markana wawanakatakixa wali utjixa?  ¿Jikxatatasa jumaxa qhananchasmati?   Aka yatiña utasana yatiqirinakaru akanaka lurañani sasa amtayañani, ukata correo electrónico ukaru mä suti siqi uskuñani.
  2. Kunsa yaqhaptayaña atipxsnawa uka lup'iñani. ¿kunsa yaqhaptaysna? Yuwanisata, yatiña utasana ukata jach'a markasana jani walt'awi llaki utjirinaka qhananchasa, kunjamañapsa munapsna uka qillqañani. Qillqatasa wakichawinkiri yaqha yatiqirinakampi yatiñapataki jat'ucharu apayañani.
  3. Kumunasaxa kunjamaspasa jutiri 2098 marana uka lup'iñani. Kumunasata mä jisk'a nayra sara qillqata aka 2098 marana kunjamañapsa munktana uka qillqt'añani. Mä jiwa sutiki aka qillqataru uskuñani.  Web laphi masinakasaru qillqatanakapa uskuñataki. Uñstayañani WAI wakicht'awi yaqha yatiqirinakampi aka qillqatanaka ullañani.
  4. Wali uñt'ata jaqinakana sutipa siqicht'asa uka (wali jani walsa) aka uraqi jichhapacharu ukhamañapataki kunanakasa lurapxatayna ukxata mä jat'ucha lurapxañani.  Mayni jupanakata chhixllt'añani. Mä jach'a laphiru jaqita qhananchasa, akjama sañani: ¿Kunsa aka jaqixa lurpachana wali uñt'atañatakixa? ¿Kunatsa jaqixa juparu amtpacha? Akaruxa aka jaqina jullipa, arsutapa, siwanaka uskuñani. Uka jach'a laphiru masinakasana luratasampi, luratapampi mä web wakt'ayañani. Aka yatiqawinkiri masinakamaruxa pachpa lurapxañasa mayiñani. Chhijllawayaktana ukaxa wali uñt'ata jaqinakata yatxatañaru. Wali uñt'ata jaqinakata uñjawayapxta  ukana jupanakana lurawinakapata mä jat'ucha jikxatasa lurañani.
  5. Markasana kawkiri chaqsa imxasiña munktana ukanakata jullinaka mä web laphiru lurañani.  Aka chaqanakaru masinakamampi tumpt'iri sarasa jullinaka apaniñataki wakicht'ayañani niñataki. Yaqhanaka web laphisa uñjañapataki aka yatiqawiru jawst'añani.
  6. Jutiripachxa kunjamañapsa munta, ukata mä jamuqa lurañani. Correo electronico uksata masinakasaru aka jamuqa apayañani, ukata jiwasaru aka apayaniñapa mayiñani. Wali uñt'ata jaqina, markapana sutipampi uka laphi ñit'suta jamuqanakaru uskt'añani. Mä jiwa jach'a laphi jamuqa ñit'sutanakampi lurañani.
  7. Jiskht'anaka kutiyañani ¿Nayaxa jach'axäñaxatixa kunjamsa uraqixa juk'ampi walinkaspa ukxa muntxa? Aka kutiyawi nayra pä yatiqawiña jiskt'anakarumar yapxatañani.

--------------------------------------------------

Kidlink web jupana thaqhaña: Nayrt'aña

Taqi kutiyanaka thaqhaña (jat'uchanaka)
Yaqhipanakata yatiyawinaka jiqhattaña (¡Aka thaqhiritaki jat'uchatapxañapawa!)
Yanapt'anaka

 Jaqhitiyi ¿khithitsa nayaxa? | Yatichirinakataki qillqata | Yatichirinakataki yatiqawinakaxa utxi |           ¿Khithitsa-Nayaxa? yatiqawiru yanapt'irinaka.
 Aka yatiqawixa Esperanza Sepúlveda ukana qillqatawa
Aka laphixa  José L. Serruto jaqukipata Lima, Perú 12 sata qallta 1998.
Aka laphixa Lely Núñez Coronelan jupana imata, 5 mara t'aqana 2003 machaqaptayata.
Taqi jiyinakapaxa waqaychatawa Copyright © 2003 Kidlink.