|Portal
¿Khithitsa-nayaxa?
|
Yatichirinakataka qillqata |
Teacher module menu |
Yatichirinakana yatiqawipa
|
Jichhaxa jiwasa pachapa uñt'asiñani ukata, yatiqiri masinakasaru,
red
masinakasaru juk'ampi uñt'arakiñani. Tunka qhipha mararu uñjasiñani.
Jakawisanxa taqiniwa mä lurawinitana. ¿Kunasa lurañasaxa? ¿Jach'axasa kunsa luraña munta
ukjaxa yatxtati? Jutiri yatiqawisaxa irnaqawinakata,
jach'a yatiña utana yatiqawitaniwa.
Jaqixa yatiña utanxa jumatawa yatiqawisaxa, munatasarjama, kunañsa muntana ukaxa
jiwasatawa
. ¿Jiwasaxa kunsa luraña muntana taqi markanakaru yanapañatakixa? ¿kawksa tuqirusa saraña munta? Janiwa
waynaktati qhipharu lup'iña qalltañataki, ukjamraki wawakasasa awkitsa pä
kuti lup'iña turkasmawa. Nayra amuyunakasa mä aski amtaru puriñatakixa
jiwasana chaninakasa, jikxattawi munatassa saqthapisawa ch'ikhi tukuñasa.
Jaqixa kunaymana tañani, samini ukjamaraki kunsa mayja mayja
muniritanwa. Awisax akjama jaqinakana parlasitapa ist'apxtana "Janiwa
mä imilla wawaxa akjamakaspanti" jani ukjaxa "janiw mä yuqall wawax jupjamakasapti". Janiwa chinuxa
kunsa tikxatañatakixa siskaspanti. Yuqallasa imillasa yatichirinakaspawa,
lata jamach'inaka tuyuyaña chakanaka luraña, misk'i t'ant'anaka phayaña, utanaka q'umachaña, ukata
suma irnaqasawi wawanaka jilsuyañasa. Panpachasa qullirinakapxakispawa.
Wali kusawa samkasa jiqhatañaxa, ukata jiwasatawa suma sarayañaxa. Amtañataki
pixtusiña utjaskchi ukjaxa yaqhanakampi aruskipasa yanapt'asiñani. Jaqi
amtanakaxa jani niya chiqjamakatxaru tanapawa, kuna laykutixa jakañasaxa
janiwa yatitakiti. Taqpacha amtaxa chijiwa, ukata yant'ampi, mä amtaru
puriñaxa juk'ampi yatiñanakasa thaqhthapiñani ukata kunsa suma lurtana uka yatiqañani. Kuna
lurañasa chuymasaru purki uka lup'isa, kunjama jakañsa munktana uka
uñt'añani.
¡Jumakiwa kawkiri samkasa jumatakixa walispa ukxa amtasma, inasa
phuqhañatakixa sinti irnaqapxchiñani!
Aruskipawi jiskt'anaka
- ¿Yatiña utasana kawkiri yatiqawi utasa wali munataxa, (anatawi
tuqita)?
¿Jumaxa jakhuwinti, jakawisata yatxatawinti, aru tuqinti, anatawincha
kusataxa? ¿Jakhuwi tuqita wali munasiri jach'a yatiqawi lup'iñani? ¿jakawisata
yatxatawi? ¿Arunakana, qillqawinakana wali kust'ata jaqiruxa kawkir
jach'a yatiqawsa ajllirapisma?
- ¿Kunas anatañanakata utjixa? Jiwasaxa anatiriñatakixa wali suma
mistuñasawa. Wali suma
mistuñatakixa irnaqañasa yant'anakasa wali askiwa. ¿Akaxa mä jach'a
yatiqawirusa chillantataspawa? ¿Yaqha uraqiru saririnakarusa chillantataspawa? ¿Qullirinakarusa?
- Yaqhipa jaqinakaxa wali amuyunipxiwa (luririnaka), qhana parlanakani (Wakicht'irinka), yatxatirinaka (lup'irinaka),
jaqi tamanaka (yanapt'irinaka), q'aphanaka (p'axpakunaka), yäpa
luririnaka (uñstayirinka). ¿Akanakata kawkirisa jiwasa, masinakasana
chuymasaru purt'kirixa? ¿akanakata yaqhanakaxa utjaskiti? ¿Jiwasa
yaqhipa sinti uñt'ata jaqinka amuyuninaka, qhana parlaninaka,
yatxatirinaka, jaqi tamanaka, yäpa luririnaka, q'aphanaka jaljasa
uñacht'aysnati?
- Walja chaqanakana jaqinakaxa yatiña utaru sarañatakixa jaqinakax jaya thakhinaka
sarapxi. Yaqhipa pachaxa jani wali thayankawa purini ukaxa arunaka phaxsinakawa
ukhama utji. ¿Ukaxa ayllunakana kunjamsa yatiqawiru jani walt'ayki? ¿Kunasa lurañaspaxa jani walt'awinakaru
yanapt'añatakixa?
- Wawanakaxa tatanakaparuwa yatxapayaña munapxi. Tatanakaxa wali ullapxchi ukjaxa, wawanakaxa wali ullt'irinakarakispawa. Yaqhipanxa
yuwaninakxa muya irnaqirinaka k'umara irnaqirinaka, ukjamaraki niya
taqini t'ant'a luririnaka jikxattapxsna. Jach'a yatiña utanakansa wawanakaxa
tatanakapa kikipkana munapxi. ¿Yuwanisana kawkiri irnaqawipaxa wali munataxa? ¿Uka jach'a
yatiqawinxa maynikiti waljacha utji? ¿Yaqha yuwanita uka pachpana irnaqawinkiri uka yattati? ¿Tatanakaxa
wawanakapataki jach'a yatiqawi ajllispati? ¿kunjama? ¿Tataxa wawana
jach'a yatiqawiparu yanaqt'aña armasispati?
- Jiwasati yaqhipaxa qutuna irnaqasaxa wali kusatanwa, yaqhipanakaxa
sapaki irnaqasarakiwa kusatanxa. Qutuna irnaqirinakaxa "mä tamankiriwa"; jupanakaxa irnaqawi tukuyañkamawa
yanapt'asisa irnaqapxi. Yanapt'irinakawa. Maysa tuqinxa
mä "sapa qamaqiwa" akanki. Aka jaqixa sapakiwa irnaqaña muni. Jupaxa
askichawi amtampikiwa sartayanikiwa juk'a yanapanakampi
munañanaka jikxatana yant'anii. ¿Akanakata kawkiri jaqisa
yatiñanaka thaqasa wali suma irnaqaspa? Masinakasata mä
"Sapa qamaqi" ukata tamankiri jaqi jikxatañani.
Lurawinaka
- ¡Yatiqawi utasata munata jach'a yatiqawi jiskhxatañataki thaqhañani!
Kimsa jisk'a laphina munata jach'a yatiqawinaka qillqt'añani.
Yatiqawi utasana wali uñt'ata jach'a yatiqawinakasa chiqacht'añani.
Ukaxa A SICH'I JAMUQA sataniwa ¿Yatiqawi utana masinakamatakixa kawkiri jach'a yatiqawisa wali munata?
Ayllumana taqini aka jach'a yatiqawi munapxaspa -¿Ukaxa kawkiri irnaqawisa jani
irnaqirinikaspa? ¿Yatiña utasana mä qhawqha wawanakaxa mä jach'a yatiqawipataki
irnaqawi thaqhasa wali uñt'atapata jani wataspanti?. Red
masinakamaru yatiña utasana kawkiri jach'a yatiqawisa wali munata uka
jiskt'añani. Jikxatatasa jupanakaru yatiyañani. ¿Red masinakasana niya pachpa
jach'a yatiqawinakata kawkirisa wali munataxa?. Thaqhatasa qhananchañani.
- Aka uraqinxa irnaqawi jiqhataña munaskta ukjaxa, walja jaqinakampiwa
yatiyasana
chikasiñasa. Aka uraqita mä chiqa sartawipa amuyt'añani. Red ukana taqpacha yatiña
utana luratanakasa amtata utt'awinakani uñacht'ayañani. Taqi ukanakataki
wakisiri mayt'awinaka qillqt'añani. Yatiña utasata
masinakaxa red masinakasaru taqpachaniwa mä mayiwi apayanasaxa jupawa
wakisispa sasa. Red masinakata. Mä jaqi sapa
irnaqawitaki mä jiskt'iri chhijllañani. Aka jaqiwa khititixa irnaqawiri mantañataki
wakiski uka amuyt'ani.
- Walxa kasta irnaqawinakankiri jaqinaka red irnaqawinakapata
aruskipañataki, yatiña utasaru jawillt'añani. Yaqha yatiña utanakaru
jumampi aka jach'a yatiqawinkapxki ukanakaru jawillt'añani. Taqpacha yatiqirinakawa
aka jaqiru
jiskt'añanaka wakicht'añani jupaxa kunsa luri ukxata jiskhxatañasawa.
- Jisk'a qutunakaru jaltjapxañani. Sapa qutuxa mapata
mä marka ajlliñani. RESPONSE imatata
Thaqhañani, uka
ajllita markata wawanakana wali munata jach'a yatiqawinakapa yatxatañataki. ¿Markasana kawkiri jach'a
yatiqawisa wali munata?. B SICH'I JAMUQARU mistunaka uskuñani.
-
Yatiña utasata, red masinakasa
C SICH'I JAMUQARU jikxatata mistunakapa uskuñani. Imilla, yuqalla
wawanakana kawkiri jach'a yatiqawinakasa ajllt'ata uka yatiyañani. ¿Nayra jakawinakasata
kuna walsa apsusispa, ukata kawkjansa jakastana, jach'a yatiqawisa ajlliñataki?
- ¿Kuna kasta jakawisa sapa mayni wali uñt'ata jaqinakataki wali kusaspa?. Albert Einstein, Madre Teresa, Pablo
Picasso, Amadeus Mozart, Mohandas Ghandi, Leo Tolstoy, Reina Elizabeth,
Ernest Hemingway, Paul Gauquin, Michael Jordan, Andrea Agassi, Walt
Disney, Bill Gates, Marie Curie. Jiwasa pachpana qillqañani, ukata yaqha yatiña
utanakaru aka yatiyawinaka uñt'ayañani. Sapa yatiña utana kunjamasa wali uñt'ata jaqinakaxa ukaru puripxi uka amuyt'asa
qhanañchañani.
|